LST: Nhà ở xã hội từ lâu được xem là một trong những giải pháp quan trọng để người lao động, công nhân và người thu nhập thấp có cơ hội an cư. Tuy nhiên, thực tế cho thấy không phải ai có nhu cầu về nhà ở cũng đủ khả năng tài chính để mua một căn hộ, ngay cả khi đó là nhà ở xã hội. Với nhiều người, khoản tiền tích lũy ban đầu, thủ tục vay và áp lực trả nợ hàng tháng vẫn là những rào cản lớn.

Từ thực tế đó, câu chuyện nhà ở cần được nhìn rộng hơn: không chỉ là xây nhà để bán, mà còn phải có nhà để cho thuê với mức giá phù hợp. Một căn nhà cho thuê ổn định có thể là điểm tựa để người lao động giảm gánh nặng tiền trọ, yên tâm làm việc, chăm lo gia đình và từng bước tích lũy cho tương lai.

Thực hiện chủ đề "Nhà ở xã hội – từ giấc mơ sở hữu đến nhu cầu được an cư", chúng tôi tìm đến những khu nhà trọ, gặp gỡ công nhân, người thu nhập thấp để ghi nhận nhu cầu thực tế; đồng thời trao đổi với chuyên gia, doanh nghiệp và cơ quan quản lý về bài toán phát triển nguồn cung.

Qua đó, Người Đưa Tin mong muốn góp thêm một góc nhìn: chính sách nhà ở xã hội chỉ thực sự phát huy ý nghĩa khi người cần nhà có thể tiếp cận được một nơi ở phù hợp với khả năng tài chính của mình dù bằng hình thức mua, thuê mua hay thuê dài hạn.

Bởi với người lao động, "an cư" trước hết không nhất thiết phải là sở hữu một căn nhà, mà là có một nơi ở tử tế, ổn định và đủ khả năng chi trả để họ có thể yên tâm gắn bó với thành phố.

"Giấc mơ" an cư

Sau nhiều năm làm việc tại Tp.HCM, không ít công nhân, người lao động vẫn phải gắn bó với những căn phòng trọ chật hẹp. Với họ, thuê nhà nhiều khi không phải lựa chọn mà là phương án duy nhất để có thể tiếp tục làm việc, nuôi con và bám trụ thành phố. Hàng triệu người lao động trở về những căn nhà trọ nằm sâu trong các con hẻm, khu dân cư hoặc quanh các khu công nghiệp. Với nhiều người, thuê nhà là lựa chọn duy nhất để bám trụ thành phố.

Tại một khu nhà trọ ở khu vực An Bình, Dĩ An, anh Phạm Trường cho biết đã ở Tp.HCM hơn 12 năm, từ thời còn là sinh viên đến khi đi làm. Cuộc sống đã ổn định hơn trước nhưng mong muốn có một căn nhà riêng vẫn luôn hiện hữu.

Tuy nhiên, theo anh Trường, thu nhập hiện nay chỉ vừa đủ trang trải sinh hoạt. Sau khi trả tiền thuê trọ, điện nước, ăn uống và các khoản phát sinh, số tiền có thể tích lũy mỗi tháng không nhiều.

"Muốn mua nhà thương mại thì chắc chắn không đủ. Nhà ở xã hội thì tôi có tìm hiểu, nhưng cũng phải xem giá bao nhiêu, vay được bao nhiêu và mỗi tháng trả thế nào. Nếu mua được nhà mà tháng nào cũng phải chạy tiền trả nợ thì cũng rất áp lực", anh Trường chia sẻ.

Câu chuyện này cho thấy bài toán nhà ở của người lao động không chỉ nằm ở việc xây thêm bao nhiêu căn nhà ở xã hội, mà còn ở khả năng tiếp cận thực tế. Có nhà nhưng người lao động không đủ tiền mua hoặc không đủ khả năng trả nợ dài hạn thì mục tiêu an cư vẫn chưa được giải quyết. 

Tp.HCM: Từ nhà trọ đến “giấc mơ” có nhà (1)- Ảnh 1.

Nhiều người dân, người lao động vẫn đang xây "giấc mơ" có nhà để ổn định hơn.

Vợ chồng anh Võ (ngụ khu vực Tam Bình, Tp.Thủ Đức cũ), cũng đang thuê nhà với chi phí hơn 10 triệu đồng mỗi tháng. Hai vợ chồng cùng làm cho doanh nghiệp tư nhân, có hai con nhỏ và mong muốn tìm một chỗ ở ổn định hơn.

Tuy nhiên, gia đình vẫn cân nhắc việc mua nhà ở xã hội bởi ngoài thủ tục, tỉ lệ cạnh tranh cao, vấn đề lớn nhất vẫn là tài chính.

Theo anh Võ, nếu chưa thể mua thì một căn nhà ở xã hội cho thuê dài hạn với mức giá phù hợp cũng là giải pháp đáng mong đợi. Khi tiền thuê ở mức vừa sức, gia đình có thể giảm áp lực chi tiêu, đồng thời tiếp tục tích lũy cho tương lai.

Nỗi lo về giá và thanh toán

Theo ghi nhận của Người Đưa Tin, tại nhiều khu vực tập trung đông công nhân, người lao động, những dãy phòng trọ vẫn là nơi ở phổ biến của hàng nghìn gia đình. Có người đã làm việc tại thành phố nhiều năm, con cái đã lớn nhưng gia đình vẫn phải thuê nhà. Điều họ thiếu không hẳn là việc làm. Cái khó là khoản tiền tích lũy để bước qua ngưỡng cửa sở hữu một căn nhà.

Với một gia đình thu nhập khoảng vài chục triệu đồng mỗi tháng, tiền thuê nhà, ăn uống, nuôi con, học hành, xăng xe, bảo hiểm và các chi phí phát sinh có thể nhanh chóng tiêu hết phần lớn thu nhập. Muốn dành dụm vài trăm triệu đồng để làm khoản vốn ban đầu mua nhà vì thế không dễ.

Theo ghi nhận của Người Đưa Tin, dù là NOXH nhưng hiện nay trên địa bàn Tp.HCM có nhiều chủ đầu tư đã đưa ra giá bán với mức khá cao. Đơn cử khu NOXH trên đường Lý Thường Kiệt ở phường Diên Hồng (quận 10 cũ) có giá bán đã bao gồm thuế giá trị gia tăng là 23,2 triệu đồng/m2 (với diện tích khoảng 40 - 50m2 dao động từ 900 - hơn 1 tỷ đồng) Mức giá này chưa bao gồm điều chỉnh theo vị trí căn hộ, chưa bao gồm phí bảo trì. 

Hay tại số 35 Lê Văn Chí, phường Linh Xuân với 140 căn tại block C, giá công khai đưa ra là 35,4 triệu đồng/m2 (khoảng 1,4 tỷ đồng cho căn diện tích 40m2).

Tp.HCM: Từ nhà trọ đến “giấc mơ” có nhà (1)- Ảnh 2.

Nỗi lo về giá và thanh toán khi mua NOXH vẫn khiến người lao động dè chừng.

Từng mua NOXH, chị Phạm Thuỳ Linh, mua NOXH của công ty Lê Phong, trên địa bàn phường Dĩ An, Tp.HCM cho biết "Tôi cùng chồng thu nhập khoảng 15 triệu đồng/tháng, trước đây, tôi đăng ký làm hồ sơ tới lần thứ 3 mới hoàn tất các thủ tục để mua được NOXH Lê Phong. 

Tuy nhiên, để mua được NOXH bản thân người mua phải chuẩn bị trước một khoản tài chính khá lớn và các thủ tục vay ngân hàng, kế hoạch giải ngân của từng tháng, từng năm… với thu nhập trong mức vừa phải thì mọi người phải thực sự cố gắng và có bài toán tài chính rõ ràng".

Chia sẻ với Người Đưa Tin, chị Nguyễn Mai Hương (ngụ phường Linh Đông) cho biết; "Tôi và chồng mua NOXH Chương Dương (Tp.Thủ Đức cũ) hiện tại sống cùng 2 con nhỏ, tuy nhiên do phải nuôi con nên tài chính không dư giả khi mua NOXH ngoài khoản tiết kiệm buộc phải vay ngân hàng. Do mua lại thứ cấp, nên bài toán tài chính nếu vay số tiền 1 tỷ đồng trong khoảng 20 năm thì số tiền lãi gốc phải trả dao động dưới 10 triệu đồng.

Tp.HCM: Từ nhà trọ đến “giấc mơ” có nhà (1)- Ảnh 3.

Dự án NOXH trên địa bàn Tp.Thủ Đức cũ.

Theo chị Mai Hương, để dành vài trăm triệu đồng làm khoản ban đầu mua nhà là bài toán không dễ đối với những gia đình cùng lúc phải trả tiền thuê, nuôi con, lo học hành, ăn uống, đi lại và nhiều chi phí khác. 

Thay vì phải cố gắng để "dành" suất mua NOXH sau đó "cày cuốc" để trả nợ, người dân vẫn có thể được sống trong một môi trường tốt hơn bằng việc thuê. Với mức giá hợp lý, những người công nhân, người lao động có thể thuê và sống trong một môi trường đầy đủ tiện nghi, ổn định cuộc sống trong nhiều năm.

Chia sẻ với Người Đưa Tin, ông Nguyễn Viết Hùng, Tổng giám đốc Công ty CP H Holdings nhận định; Hiện nay trên địa bàn Tp.HCM nói riêng và nhiều tỉnh khu vực phía Nam các doanh nghiệp đang tập trung xây dựng nhiều dự án NOHX, nhà ở cho thuê. Có thể thấy, với mục tiêu hàng nghìn căn NOXH thì chỉ trong vòng 3 - 5 năm nữa nguồn cung tại khu vực phía Nam sẽ tăng trưởng rất mạnh và đáp ứng 1 phần nhu cầu của người dân, người lao động.

Tuy nhiên, theo ông Hùng, người lao động hỏi rất nhiều về NOXH, nhưng cái được quan tâm nhất vẫn là giá. Nếu giá phù hợp thì họ sẵn sàng đăng ký, còn nếu vượt quá khả năng trả hàng tháng thì dù rất cần nhà họ cũng không dám vay.

Bên cạnh đó, người lao động cần có chỗ ở ổn định, khoảng cách đi lại nơi làm việc hợp lý thì doanh nghiệp sẽ thuận lợi hơn trong việc giữ chân lao động. Chính vì vậy, theo tôi hiện nay nhà nước đang phát triển chính sách cho thuê NOXH, nhà cho thuê, điều này tôi rất ủng hộ, hãy coi NOXH là nơi để được sử dụng, người dân sống trong môi trường chất lượng tốt hơn, chứ không phải là sở hữu. Bên cạnh đó, nghiên cứu về chính sách cơ chế mở hơn để người sở hữu NOXH trước khi điều kiện kinh tế tốt hơn thì được phép chuyển nhượng cho người đủ điều kiện mua NOXH.

Xem tiếp >>> Từ căn phòng trọ xây "giấc mơ" an cư: Cách nhìn khác về nhà ở xã hội (Bài 2)

Phùng Sơn