Kỳ vọng lớn nhưng vẫn còn dè dặt
Bộ phận quản lý nguồn vốn và ngân quỹ tại châu Á - Thái Bình Dương đang bước vào giai đoạn mới của quá trình ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI). Thay vì chỉ đặt câu hỏi AI có thể làm được gì, doanh nghiệp ngày càng quan tâm đến việc triển khai ra sao, tích hợp thế nào và làm cách nào để công nghệ tạo ra hiệu quả có thể đo lường.
Đây là một trong những nội dung nổi bật trong báo cáo Redefining Treasury in Asia Pacific 2026: Voices of Treasury của HSBC, dựa trên trao đổi với 680 chuyên gia quản lý nguồn vốn, ngân quỹ và tài chính tại 11 thị trường trong khu vực.
Báo cáo cho thấy niềm tin vào AI vẫn ở mức cao khi 72% người tham gia kỳ vọng AI sẽ rất hữu ích hoặc cực kỳ hữu ích trong vòng 3 năm tới.
AI được nhiều chuyên gia kỳ vọng tạo ra hiệu quả lớn, song quá trình ứng dụng vào hoạt động ngân quỹ vẫn còn nhiều rào cản lớn (Ảnh minh họa).
Tuy nhiên, kỳ vọng không đồng nghĩa với tốc độ triển khai. Khoảng 63% người được hỏi cho rằng bộ phận quản lý nguồn vốn và ngân quỹ đang đi sau các bộ phận khác trong tổ chức về tốc độ ứng dụng AI.
Theo số liệu khảo sát, gần 1/5 chưa sử dụng bất kỳ công cụ AI nào cho nghiệp vụ quản lý. Trong số những người đã triển khai, 42% chủ yếu sử dụng các công cụ AI phổ thông để nâng cao năng suất, trong khi 20% sử dụng AI tích hợp từ ngân hàng, hệ thống quản lý ngân quỹ hoặc các phần mềm doanh nghiệp và chỉ 17% sử dụng tác nhân AI để tăng cường tự động hóa.
Điều này phản ánh một thực tế rằng AI hiện vẫn được sử dụng nhiều ở những công việc có tính lặp lại hoặc rủi ro thấp, thay vì các quyết định mang tính trọng yếu.
Báo cáo cũng chỉ ra bài toán lớn nhất nằm ở khâu tích hợp. Kết quả khảo sát có 70% người tham gia cho rằng tích hợp AI với các hệ thống hiện có là rào cản lớn nhất, vượt qua thiếu chuyên môn (47%), chi phí (44%) và chất lượng dữ liệu (35%).
Không ít doanh nghiệp đang vận hành các hệ thống ERP và dữ liệu tài chính phân mảnh, khiến AI khó tiếp cận dữ liệu đầy đủ và theo thời gian thực. Trong khi đó, những lo ngại về dữ liệu nhạy cảm, bảo mật và trách nhiệm đối với quyết định do AI đưa ra tiếp tục khiến doanh nghiệp thận trọng.
Thay vì xây dựng ngay một hệ thống AI bao phủ toàn bộ quy trình, nhiều chuyên gia được HSBC phỏng vấn đề xuất bắt đầu từ những bài toán cụ thể, chứng minh hiệu quả rồi mới mở rộng quy mô. Các lĩnh vực được đánh giá có tiềm năng gồm dự báo dòng tiền, kiểm tra và đối soát giao dịch, quản lý thanh khoản, kiểm tra sai lệch, quản lý rủi ro ngoại hối và tối ưu vốn lưu động.
Tại Việt Nam, báo cáo cho thấy nhu cầu dùng AI càng rõ trong bối cảnh doanh nghiệp phải ứng phó với biến động địa chính trị, tỷ giá, lãi suất và chuỗi cung ứng. Quản lý dòng tiền và tối ưu vốn lưu động trở thành mối quan tâm lớn, trong khi 53% người tham gia khảo sát tại Việt Nam cho biết các khoản phải thu đang chịu áp lực nhiều nhất từ gián đoạn chuỗi cung ứng do tốc độ thu hồi chậm và rủi ro tín dụng gia tăng.
AI vì thế được kỳ vọng hỗ trợ các công việc dự báo dòng tiền vốn mang tính lặp lại. Một người tham gia khảo sát tại Việt Nam cho rằng AI có thể hỗ trợ bộ phận tài chính trong việc chuẩn bị các dự báo quản lý tiền mặt định kỳ, qua đó giảm bớt phần việc thủ công.
Dù vậy, Việt Nam có một điểm nghẽn nằm ở việc 77% người tham gia coi thiếu chuyên môn là rào cản lớn nhất đối với việc ứng dụng AI. Khoảng một nửa cũng cho biết họ gặp khó khăn trong việc tìm kiếm giải pháp công nghệ phù hợp với nhu cầu thực tế.
Bài toán liên thông từ câu chuyện tiền số
Cùng với AI, tiền số và các hình thức tiền được mã hóa đang trở thành một hướng công nghệ khác thu hút sự chú ý của giới treasury. Tuy nhiên, mức độ sẵn sàng hiện phân hóa rõ rệt.
Theo HSBC, 44% chuyên gia được khảo sát tại châu Á - Thái Bình Dương cho biết họ rất có khả năng hoặc tương đối có khả năng sử dụng tiền số trong vòng 2 năm tới. Trong khi đó, 39% cho biết không có khả năng sử dụng trong ngắn hạn.
Lợi ích được kỳ vọng tập trung vào những bài toán tương đối cụ thể. 55% người tham gia cho rằng nâng cao hiệu quả quản lý nguồn vốn và ngân quỹ là lý do hàng đầu để sử dụng tiền số, trong khi 52% nhấn mạnh khả năng giảm chi phí. Đặc biệt, token hóa được kỳ vọng hỗ trợ thanh toán xuyên biên giới nhanh hơn, cải thiện luân chuyển vốn nội bộ và tăng khả năng quản lý thanh khoản.
Tiền số thu hút sự quan tâm nhờ tiềm năng tối ưu quản lý ngân quỹ nhưng doanh nghiệp vẫn thận trọng trước rủi ro và những rào cản về khả năng liên thông (Ảnh minh họa).
Nhưng cũng giống AI, khoảng cách giữa tiềm năng và khả năng triển khai vẫn còn rất lớn. 77% người được hỏi đánh giá tiền số mang mức rủi ro cao hoặc vừa, trong khi chỉ 9% coi đây là tài sản có mức rủi ro thấp. Sự thiếu rõ ràng về quy định và nguy cơ an ninh mạng là những nguyên nhân khiến doanh nghiệp thận trọng.
Rào cản lớn nhất, theo các chuyên gia, đó là thiếu chuẩn liên thông giữa các ngân hàng và các loại token. Một doanh nghiệp có thể triển khai giải pháp tại một ngân hàng nhưng gặp khó khăn khi kết nối sang ngân hàng khác hoặc khi giao dịch xuyên biên giới.
Dù vậy, những thử nghiệm thực tế đang dần xuất hiện. Báo cáo ghi nhận HSBC đã hoàn tất giao dịch chuyển tiền gửi được mã hóa liên ngân hàng qua một giao dịch xuyên biên giới trên sổ cái blockchain của SWIFT, trong bối cảnh 17 ngân hàng tại 6 châu lục chuẩn bị thử nghiệm các giao dịch trực tiếp.
Nhìn rộng hơn, cả AI và tiền số đều đang thay đổi cách quản lý nguồn vốn và ngân quỹ nhưng không theo hướng công nghệ có thể thay thế hoàn toàn con người. Báo cáo của HSBC cho rằng doanh nghiệp cần đi từng bước, bắt đầu từ những trường hợp sử dụng rõ ràng, củng cố dữ liệu, hệ thống, kỹ năng và cơ chế kiểm soát trước khi mở rộng.
Tại Việt Nam, cách tiếp cận này càng có ý nghĩa khi 52% người tham gia cho rằng bộ phận quản lý nguồn vốn và ngân quỹ đang chưa theo kịp tốc độ ứng dụng AI của tổ chức. Trong khi đó, tất cả người tham gia khảo sát đều cho biết họ quan tâm đến việc tìm hiểu công nghệ mới cho hoạt động ngân quỹ.
Một bài toán khác cũng song hành với quá trình số hóa là an ninh mạng. Dù các chuyên gia tại Việt Nam chấm mức độ đe dọa từ tội phạm mạng và gian lận ở 6,6/10, thấp hơn mức trung bình APAC 7,78/10, nhiều người tham gia đã trực tiếp chứng kiến các vụ tấn công chiếm quyền chuỗi email giữa doanh nghiệp và nhà cung cấp để thay đổi thông tin thanh toán. Một số doanh nghiệp cũng từng gặp rò rỉ dữ liệu từ ứng dụng.
Trong bối cảnh đó, 73% người tham gia tại Việt Nam cho rằng nâng cấp công nghệ là giải pháp quan trọng để tăng cường an toàn, trong khi quản trị dữ liệu và đào tạo nhân viên cũng được xem là những lớp bảo vệ cần thiết.
