Nghị quyết 10 về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), với mục tiêu đưa Việt Nam trở thành điểm đến có sức cạnh tranh thu hút nguồn vốn nước ngoài trung và dài hạn chất lượng cao cho đầu tư phát triển. Các chuyên gia nhận định Việt Nam hoàn toàn có thể chuyển từ vị thế tham gia chuỗi giá trị sang vị thế đồng kiến tạo chuỗi giá trị toàn cầu trong thập kỷ tới.

Nâng cấp vị thế quốc gia

Nghị quyết số 10 của Bộ Chính trị nhấn mạnh Việt Nam sẽ không thu hút đầu tư bằng mọi giá mà phải là quốc gia có chiến lược, có lựa chọn, có năng lực sàng lọc và đồng hành với nhà đầu tư tốt để cùng tạo ra giá trị mới.

Lọc dòng vốn, giữ 'chất xám': Khi Việt Nam không còn thu hút FDI bằng mọi giá- Ảnh 1.

Nửa đầu năm 2026, vốn FDI vào Việt Nam đạt 34,65 tỷ USD, tập trung mạnh vào các ngành sản xuất cốt lõi, công nghệ cao và các đối tác chiến lược. (Ảnh: SHTP)

Trong giai đoạn mới cần chuyển mạnh từ tư duy chủ yếu thu hút vốn sang tư duy phát triển nền tảng đầu tư chiến lược quốc gia; từ thu hút đầu tư theo địa giới hành chính sang thu hút theo cụm ngành, chuỗi giá trị và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo; lấy chất lượng, hiệu quả, chuyển giao công nghệ, tham gia chuỗi cung ứng, giá trị gia tăng… làm tiêu chí chủ yếu.

Đồng thời bỏ tư duy ưu đãi đầu vào, thay bằng hỗ trợ dựa trên kết quả đầu ra, gắn với mức độ thực hiện cam kết. Các dự án có công nghệ tiên tiến, nghiên cứu và phát triển (R&D), chuyển đổi xanh, số hóa và sử dụng nhà cung ứng Việt Nam sẽ được hỗ trợ tương xứng. Ngược lại, dự án gây ô nhiễm, chuyển giá, chậm tiến độ sẽ bị xử lý nghiêm.

Theo các chuyên gia, Nghị quyết 10 được xem là một tuyên bố mạnh mẽ về tham vọng nâng cấp vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Ông Andre De Jong, Tổng Giám đốc Bosch Việt Nam, nhận định Nghị quyết 10 với định hướng thúc đẩy công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ , phát triển nguồn nhân lực và tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước có ý nghĩa quan trọng đối với mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển vào năm 2045.

Ông cũng cho rằng lực lượng lao động trẻ Việt Nam ngày càng được nâng cao về kỹ năng, môi trường kinh tế vĩ mô ổn định cùng mạng lưới các hiệp định thương mại tự do rộng khắp, đã tạo điều kiện thuận lợi để Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất và chuỗi cung ứng toàn cầu.

TS. Trần Quang Thắng - Viện trưởng Viện Kinh tế và Quản lý TP.HCM - cho rằng Nghị quyết là hướng đi phù hợp chiến lược, xu thế tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu và nâng cấp năng lực cạnh tranh quốc gia.

Từ chủ yếu gia công, thâm dụng lao động, liên kết yếu, Việt Nam hiện nay đang bước lên nấc thang cao hơn trong chuỗi giá trị. Đáng chú ý, vốn FDI vào Việt Nam ngày càng tăng mạnh, cho thấy niềm tin của nhà đầu tư ngày càng vững chắc.

Lọc dòng vốn, giữ 'chất xám': Khi Việt Nam không còn thu hút FDI bằng mọi giá- Ảnh 2.

Nhà máy Lego ở TP.HCM của Tập đoàn LEGO (Đan Mạch) 1,36 tỷ USD tại Khu công nghiệp VSIP III là một trong những dự án FDI lớn nhất tại Việt Nam và là nhà máy LEGO thân thiện với môi trường nhất trên toàn cầu. (Ảnh: H. Linh)

Theo ông Thắng, thời gian tới, các dự án FDI nên ưu tiên tập trung vào ngành công nghệ cao như bán dẫn, AI, dữ liệu lớn, điện toán đám mây, công nghệ sinh học, vật liệu mới, logistics hiện đại, năng lượng sạch…

Ông cũng kỳ vọng dòng vốn FDI tài chính sẽ tăng mạnh khi Nghị quyết 10 đặt mục tiêu nâng hạng thị trường chứng khoán, thu hút vốn ngoại vào tài chính - công nghệ - hạ tầng.

Các địa phương có năng lực tốt như TP.HCM, Hải Phòng, Bắc Ninh, Thái Nguyên, Nghệ An sẽ dẫn đầu thu hút dòng vốn chất lượng thời gian tới.

Đón dòng vốn chất lượng cao

Giữa làn sóng tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu, Việt Nam chứng minh là điểm đến hấp dẫn của các dự án công nghệ cao, trung tâm nghiên cứu phát triển và các quỹ đầu tư quốc tế. Theo Cục Thống kê, tính đến ngày 30/6, tổng vốn đầu tư nước ngoài đăng ký vào Việt Nam, đạt 34,65 tỷ USD, tăng mạnh 61% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, sự phân bổ dòng vốn FDI nửa đầu năm 2026 tập trung mạnh vào các ngành sản xuất cốt lõi, công nghệ cao và các đối tác chiến lược.

Trong bức tranh phát triển chung dòng vốn FDI thế hệ mới vào Việt Nam nửa đầu năm nay, TP.HCM tiếp tục khẳng định vai trò đầu tàu, khi khi tổng vốn FDI đổ về Thành phố đạt hơn 7,5 tỷ USD, tăng đến 89,68% so với cùng kỳ. Dự kiến trong quý III, con số này có thể đạt khoảng 10-12 tỷ USD.

Lọc dòng vốn, giữ 'chất xám': Khi Việt Nam không còn thu hút FDI bằng mọi giá- Ảnh 3.

Môi trường đầu tư ổn định, Việt Nam được đánh giá là một trong những điểm đến hấp dẫn nhất thế giới đối với các nhà đầu tư FDI. (Ảnh: H. Linh)

Và thay vì trải rộng trên nhiều lĩnh vực, các dự án mới tại TP.HCM đang tập trung vào công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo, trung tâm dữ liệu, bán dẫn, hạ tầng số và logistics; không còn tập trung vào gia công hay bất động sản như trước.

Một loạt dự án tạo nền tảng hạ tầng cho AI, điện toán đám mây và xử lý dữ liệu lớn tại TP.HCM liên tục hoàn tất thủ tục, cấp phép từ đầu năm đến nay, như Trung tâm dữ liệu Evolution DC VN HCMC, vốn 508,78 triệu USD; Tổ hợp trung tâm dữ liệu STARMASON, với vốn 480,26 triệu USD, do liên doanh các nhà đầu tư Singapore thực hiện.

Dự án nhà máy Techtronic Tools Việt Nam (TTI) trị giá 81 triệu USD, sản xuất thiết bị điện tử thông minh, pin lithium và các sản phẩm tích hợp IoT; hay Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ, với tổng vốn đầu tư hơn 4,9 tỷ USD; dự án Nhà Bè Metrocity GS có phần vốn điều chỉnh tăng khoảng 2,2 tỷ USD; Trung tâm dữ liệu AI tại Khu công nghiệp Tân Phú Trung với tổng vốn đăng ký khoảng 2,1 tỷ USD…

Đáng chú ý là sự hợp tác giữa Tập đoàn G42 (UAE), Microsoft cùng các đối tác Việt Nam FPT và VinaCapital, phát triển hạ tầng trung tâm dữ liệu tại Khu Công nghệ cao TP.HCM, với tổng vốn dự kiến lên tới 2 tỷ USD…

Thành phố cũng ghi nhận xu hướng đầu tư xanh rõ nét, với dự án tiêu biểu là đưa vào vận hành hệ thống điện mặt trời mái nhà công suất gần 28 MWp tại khu công nghệ cao của Samsung Electronics HCMC CE Complex, hiện thực hóa cam kết phát triển bền vững và định hướng chuyển đổi năng lượng.

Theo ông Nguyễn Kỳ Phùng, Trưởng Ban Quản lý Khu Công nghệ cao TP.HCM, làn sóng đầu tư mới đang tập trung mạnh vào các lĩnh vực trung tâm dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn và nghiên cứu - phát triển - những nền tảng cốt lõi của nền kinh tế số. Thành phố xác định không cạnh tranh bằng ưu đãi hay chi phí thấp, mà bằng chất lượng thể chế và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Lọc dòng vốn, giữ 'chất xám': Khi Việt Nam không còn thu hút FDI bằng mọi giá- Ảnh 4.

Đi trước đón dòng vốn chất lượng cao, TP.HCM đặt mục tiêu xây dựng một thế hệ doanh nghiệp công nghệ cao đủ năng lực làm chủ công nghệ và tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu. (Ảnh: H. Linh)

Các nhà đầu tư lớn cũng được yêu cầu cam kết lộ trình đào tạo nhân lực, chuyển giao công nghệ cho doanh nghiệp Việt Nam - mở ra cơ hội việc làm và học hỏi thực tế rất lớn cho ngành AI, bán dẫn, dữ liệu lớn.

Một điều đặc biệt nữa là cách thu hút đầu tư. Không còn chờ nhà đầu tìm đến, TP.HCM chủ động tiếp cận các tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới, để xúc tiến đầu tư.

Ông Hoàng Vũ Thảnh - Giám đốc Sở Tài chính TP.HCM - khẳng định: “Vốn FDI tiếp tục là động lực quan trọng của thành phố. Nhưng mục tiêu của TP.HCM không còn dừng ở việc tăng số lượng dự án hay quy mô vốn đăng ký, mà hướng tới chất lượng dòng vốn, hiệu quả đầu tư và khả năng đóng góp dài hạn cho tăng trưởng kinh tế - xã hội.

Không chỉ là công xưởng sản xuất

Với 20 năm làm việc và theo dõi tình hình kinh tế Việt Nam, ông Michael Kokalari, Giám đốc Phân tích Kinh tế Vĩ mô và Nghiên cứu thị trường của VinaCapital, cho rằng Việt Nam đã là một trong những điểm đến hấp dẫn nhất thế giới đối với các nhà đầu tư FDI.

Nhưng với những thông điệp mạnh mẽ của Nghị quyết 10, sức hấp dẫn đó tiếp tục được củng cố trong mắt giới đầu tư quốc tế. Hơn thế nữa, việc Nghị quyết nhấn mạnh tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước, sẽ giúp nâng cao năng lực của khu vực kinh tế nội địa, từ đó tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững hơn.

Lọc dòng vốn, giữ 'chất xám': Khi Việt Nam không còn thu hút FDI bằng mọi giá- Ảnh 5.

Hoạt động sản xuất tại Công ty TNHH Yazaki EDS Việt Nam - thành viên Tập đoàn Yazaki (Nhật Bản), nhà đầu tư nước ngoài đến TP.HCM từ năm 1995. (Ảnh: H. Linh)

Việc Việt Nam đặt mục tiêu thu hút các trung tâm R&D, trung tâm dữ liệu, trung tâm điều hành và trụ sở khu vực của các tập đoàn đa quốc gia, phản ánh một bước chuyển rất quan trọng trong chiến lược phát triển. Trong nhiều năm, Việt Nam chủ yếu tham gia vào các công đoạn sản xuất và lắp ráp trong chuỗi giá trị toàn cầu. Nhưng bây giờ, Việt Nam không còn muốn chỉ là một ”công xưởng sản xuất“ mà hướng tới trở thành một trung tâm đổi mới sáng tạo, quản trị và ra quyết định trong khu vực.

Trên thực tế, bước chuyển này đã được thực hiện với hàng loạt dự án công nghệ cao xuất hiện tại thành phố lớn nhất Việt Nam. Tại Khu công nghệ cao TP.HCM , hàng trăm doanh nghiệp công nghệ cao, bán dẫn và AI quy tụ, với những tên tuổi lớn như Intel, Samsung, Nidec, cùng hơn 60 công ty thiết kế và sản xuất chip bán dẫn.

Điểm nổi bật là khu vực FDI đang tạo hiệu ứng lan tỏa công nghệ rõ nét, khi tỷ trọng vốn của nhà đầu tư trong nước tại Khu Công nghệ cao đã tăng từ 10-12% trước đây lên 17-18%.

Sự xuất hiện và phát triển của những doanh nghiệp công nghệ Việt Nam như Gremsy trong lĩnh vực camera công nghiệp, Humasis (IVD Việt Nam), Mismart trong lĩnh vực robot hay Orioled với các thiết bị y tế thông minh...được xem là minh chứng cho khả năng doanh nghiệp nội địa từng bước làm chủ công nghệ và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

”Đây là minh chứng sắc bén nhất cho chiến lược thu hút FDI tạo nền - phát triển nội sinh làm lõi“, đại diện Ban Quản lý Khu Công nghệ cao TP.HCM khẳng định.

TS. Trần Quang Thắng nhận định khi Việt Nam mạnh mẽ chuyển từ lấy số lượng dự án sang lấy chất lượng, công nghệ, giá trị gia tăng và liên kết chuỗi làm thước đo, FDI giai đoạn 2026 - 2030 sẽ chuyển mạnh sang công nghệ cao, nghiên cứu phát triển, chuỗi giá trị sâu, và có thể thoát khỏi vai trò ”công xưởng lắp ráp“ để tiến lên nấc thang cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Tuy nhiên, điều cần thiết là chúng ta thực thi tốt các cam kết về cải cách thể chế, môi trường, hạ tầng và chất lượng nguồn nhân lực.

”Thách thức nằm ở thể chế, nhân lực, hạ tầng và khả năng liên kết doanh nghiệp nội địa. Nếu thực thi tốt, Việt Nam có thể chuyển từ ‘công xưởng lắp ráp’ sang trung tâm sản xuất - R&D công nghệ cao của khu vực“ , TS. Trần Quang Thắng nói.

Theo đánh giá của các chuyên gia, hiệu ứng lan tỏa công nghệ và tri thức quản trị từ khối FDI sang khu vực nội địa vẫn thấp hơn nhiều so với kỳ vọng. Doanh nghiệp Việt vẫn khó chen chân vào chuỗi giá trị. Một trong những nguyên nhân là trước kia chính sách thu hút FDI chủ yếu tập trung ưu đãi thuế, đất đai và tận dụng lao động giá rẻ, nhưng thiếu các ràng buộc về nghĩa vụ chuyển giao công nghệ và phát triển nhà cung ứng bản địa.

Tuy nhiên, với những đổi mới được Nghị quyết 10 định hướng, doanh nghiệp Việt sẽ mạnh lên từ FDI. Và với nội lực này, Việt Nam sẽ sớm trở thành mắt xích công nghệ và trung tâm đổi mới sáng tạo toàn cầu; trong đó, doanh nghiệp Việt sẽ tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị.