Triển khai chương trình cải cách thể chế toàn diện, đồng bộ, nhất quán để phát triển doanh nghiệp
Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân (Nghị quyết 68-NQ/TW) đặt mục tiêu đến năm 2030 nền kinh tế có 2 triệu doanh nghiệp, kinh tế tư nhân đóng góp 55%-58% GDP và hình thành đội ngũ doanh nghiệp đủ sức tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.
Trong thập kỷ qua, số doanh nghiệp tăng chưa như kỳ vọng. Quy mô chủ yếu là doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ. Cơ cấu doanh nghiệp cũng chưa phù hợp với nhu cầu phát triển của nền kinh tế và hội nhập chuỗi giá trị toàn cầu.
Tại thời điểm 31/12/2025, doanh nghiệp thuộc khu vực dịch vụ chiếm tới 69,15% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động của nền kinh tế; sức cạnh tranh hạn chế. Bên cạnh đó, tỷ trọng đóng góp của khu vực kinh tế tư nhân trong GDP những năm qua chỉ xoay quanh mức 50%, gần như không có bước chuyển.
"Điểm nghẽn" của kinh tế tư nhân hiện nay không phải do thiếu nguồn lực, mà ở chất lượng thể chế. Để đạt được mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030, không còn cách nào khác là phải cải thiện môi trường kinh doanh. Môi trường đó không chỉ tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp gia nhập thị trường, mà còn phải nâng bước để doanh nghiệp tồn tại và phát triển lành mạnh, mở rộng sản xuất, kinh doanh trong một môi trường cạnh tranh công bằng, mà không bị cản trở bởi những rào cản về thủ tục.
Vì vậy, việc cải cách thể chế không chỉ dừng lại ở việc cắt giảm điều kiện kinh doanh hay đơn giản hóa thủ tục hành chính, mà phải hướng tới tái thiết nền tảng vận hành của nền kinh tế thị trường, nơi doanh nghiệp yên tâm đầu tư, phát triển và lớn mạnh.
Để hiện thực hóa mục tiêu phát triển mạnh khu vực kinh tế tư nhân và xây dựng nền tảng cho 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030, yêu cầu đặt ra không chỉ là hoàn thiện một số chính sách riêng lẻ, mà là một chương trình cải cách thể chế toàn diện, đồng bộ, nhất quán.
Nhà nước kiến tạo phát triển để thị trường vận hành hiệu quả
Theo đó, trọng tâm đầu tiên của cải cách thể chế là tái định vị vai trò Nhà nước trong nền kinh tế.
Trong một thời gian dài, Nhà nước đồng thời đóng nhiều vai: vừa xây dựng pháp luật, vừa tổ chức và thực thi, vừa trực tiếp là chủ thể kinh tế. Sự chồng lấn các vai trò không chỉ ảnh hưởng tới hiệu quả quản lý mà còn tạo ra những bất hợp lý trong cạnh tranh và phân bổ nguồn lực.
Vì vậy, cải cách thể chế cần hướng tới xây dựng Nhà nước kiến tạo phát triển. Theo đó, Nhà nước tập trung vào nhiệm vụ thiết lập "luật chơi" minh bạch, bảo đảm thực thi công bằng. Nhà nước chỉ đầu tư vào các lĩnh vực thiết yếu mà khu vực thị trường không thể hoặc không muốn tham gia.
Khi đó, Nhà nước không còn làm thay thị trường, mà trở thành chủ thể tạo điều kiện để thị trường vận hành hiệu quả hơn. Với một "sân chơi" minh bạch, công bằng, dựa trên cơ sở pháp luật, thị trường càng có cơ hội vận hành đúng, doanh nghiệp càng có không gian phát triển để lớn lên.
Trong thời gian tới, cần tái định vị vai trò Nhà nước theo định hướng cấu trúc lại chức năng trên cơ sở của các nguyên tắc thị trường hiện đại. Nhà nước kiến tạo không làm thay thị trường mà làm cho thị trường hiệu quả hơn. Để thực hiện được điều đó, đòi hỏi Nhà nước thực hiện ba chuyển đổi quan trọng: Từ can thiệp trực tiếp sang điều tiết gián tiếp bằng công cụ thị trường; từ phân bổ nguồn lực bằng mệnh lệnh hành chính sang thiết lập luật chơi minh bạch; từ quản lý, kiểm soát sang phục vụ, hỗ trợ phát triển. Giới hạn đúng vai trò của Nhà nước là phương thức mở rộng không gian phát triển cho doanh nghiệp.
Thiết lập, vận hành đầy đủ cơ chế thị trường, tạo đòn bẩy để kinh tế tư nhân bứt phá
Thiết nghĩ, để xây dựng Nhà nước kiến tạo, mở rộng không gian phát triển cho doanh nghiệp, cần tập trung thực hiện một số nhóm giải pháp sau:
Trước hết cần tách bạch rõ chức năng quản lý nhà nước và chủ sở hữu vốn. Thu hẹp lĩnh vực Nhà nước tham gia trực tiếp, tập trung vào các ngành thiết yếu, an ninh quốc gia. Đy mạnh cổ phần hóa, thoái vốn tại các lĩnh vực khu vực tư nhân có thể làm tốt hơn. Đồng thời, nghiên cứu, xây dựng, và vận hành hiệu quả các cơ quan quản lý độc lập tại các ngành có tính độc quyền tự nhiên. Qua đó, sẽ củng cố và nâng cao niềm tin thị trường, động lực quan trọng thúc đẩy kinh tế tư nhân phát triển.
Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị đặt ra yêu cầu phát triển mạnh khu vực kinh tế tư nhân. Để khu vực này thực sự trở thành động lực tăng trưởng, một điều kiện quan trọng là phải khôi phục đầy đủ vai trò của cơ chế thị trường trong phân bổ nguồn lực.
Trong tiến trình hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường, cần một cuộc chuyển đổi căn bản trong phương thức điều hành kinh tế, tạo ra động lực nội sinh cho doanh nghiệp đổi mới trên cơ sở điều tiết thông minh.
Theo đó, cần xác lập và thực thi nguyên tắc "thị trường quyết định phân bổ nguồn lực, Nhà nước chỉ định hướng và điều tiết bằng công cụ gián tiếp" để nền kinh tế vận hành hiệu quả theo cơ chế thị trường.
Từ nguyên tắc đó, cần nghiên cứu, thiết kế và triển khai mạnh mẽ các nhóm giải pháp như: Áp dụng phương án giao chỉ tiêu định hướng; đổi mới hệ thống đánh giá theo chất lượng tăng trưởng; tăng quyền tự chủ cho địa phương và doanh nghiệp; điều tiết giá bằng công cụ thị trường; minh bạch hóa hơn nữa cơ chế điều hành giá; thực hiện chính sách tiền tệ theo nguyên tắc thị trường; cải cách cơ chế phân bổ nguồn lực, theo hướng minh bạch hóa quy hoạch và thông tin thị trường; áp dụng rộng rãi cơ chế đấu thầu công khai, minh bạch; giảm vai trò phê duyệt hành chính mang tính chủ quan; thiết lập tiêu chí tiếp cận nguồn lực rõ ràng, công khai, xóa bỏ "xin - cho"; nâng cao vai trò và tính hiệu quả của chính sách tài khóa, tiền tệ; sử dụng thuế, phí để điều tiết thị trường; xây hệ thống dữ liệu tin cậy để nâng cao năng lực dự báo; thiết lập cơ chế phản ứng chính sách linh hoạt; cải cách công tác thanh tra, kiểm tra theo hướng hậu kiểm với quan điểm thanh tra không phải để "tìm lỗi" mà là công cụ hỗ trợ doanh nghiệp, giúp doanh nghiệp làm đúng và yên tâm hơn trong hoạt động sản xuất kinh doanh….
Bên cạnh đó, cần tăng cường kỷ luật thị trường . Giảm can thiệp hành chính không đồng nghĩa với buông lỏng, mà phải đi kèm với tăng cường kỷ luật thị trường. Một thị trường có kỷ luật minh bạch, nghiêm khắc thì nhu cầu can thiệp hành chính càng giảm. Theo đó cần khẩn trương hoàn thiện pháp luật về cạnh tranh; bảo đảm cơ chế phá sản vận hành bình thường, suôn sẻ; xử lý nghiêm các hành vi gian lận; thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh.
Tóm lại, để khu vực kinh tế tư nhân đóng góp 55%-58% GDP và hình thành đội ngũ doanh nghiệp đủ sức tham gia chuỗi giá trị toàn cầu vào năm 2030, trước hết phải tạo dựng nền tảng thể chế và thị trường để doanh nghiệp được vận hành theo quy luật thị trường. Đây không phải là một cải cách đơn lẻ, mà là một quá trình chuyển đổi toàn diện trong phương thức điều hành kinh tế. Đây cũng không chỉ là yêu cầu cải cách, mà là điều kiện quyết định để kinh tế tư nhân thực sự trở thành động lực tăng trưởng của nền kinh tế.
